Giáo dục Quốc phòng - An ninh ở Quân khu I

KẾT QUẢ NỔI BẬT VỀ GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH XÂY DỰNG "THẾ TRẬN LÒNG DÂN” Ở QUÂN KHU 1 TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2010

                             Thượng tá Nguyễn Viết Chiến - Học viên cao học - Học viện Chính trị,

 

Giáo dục quốc phòng - an ninh là một bộ phận của nền giáo dục quốc dân, một nội dung quan trọng của việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân để sẵn sàng tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Việc phổ cập và tăng cường giáo dục quốc phòng, an ninh cho mọi đối tượng và cho toàn dân là việc làm hết sức cần thiết, có ý nghĩa chiến lược, là nhiệm vụ chung của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Giáo dục, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý, điều hành, tổ chức thực hiện chặt chẽ của Nhà nước, thống nhất từ Trung ương đến địa phương bằng các hình thức phù hợp với từng đối tượng, kết hợp giáo dục thường xuyên với giáo dục tập trung có trọng tâm, trọng điểm nhằm: nâng cao lòng yêu nước, yêu chế độ xã hội chủ nghĩa, lịch sử, truyền thống của Đảng và dân tộc, lòng tự tôn dân tộc, ý thức sống và làm việc theo pháp luật, trong đó xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là trách nhiệm và nghĩa vụ của mọi công dân; quán triệt đường lối quân sự, quốc phòng - an ninh của Đảng, pháp luật của Nhà nước về xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với xây dựng nền an ninh nhân dân, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng - an ninh ở các cấp, các ngành và từng địa phương.

Xây dựng "Thế trận lòng dân” là nội dung cơ bản, là vấn đề mấu chốt của việc xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân của Ðảng trong điều kiện mới. Nghị quyết Ðại hội X của Ðảng chỉ rõ: "Xây dựng thế trận lòng dân làm nền tảng phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, trong đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là nòng cốt”[1]. Có thể nói, vấn đề này có tầm quan trọng hàng đầu trong lịch sử giữ nước, chống ngoại xâm của dân tộc được Ðảng ta kế thừa xuất sắc trong thực tiễn chỉ đạo xây dựng sức mạnh quốc phòng bảo vệ Tổ quốc trong quá trình đổi mới.

Yêu cầu cơ bản có ý nghĩa quyết định của xây dựng sức mạnh quốc phòng, của "thế trận lòng dân” là: Khi chưa  xảy ra chiến tranh thì toàn dân hăng hái lao động sản xuất, mọi công dân đều có trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, không bị kẻ địch lợi dụng, lôi kéo; khi xảy ra chiến tranh thì thực hiện chiến tranh nhân dân "Cả nước một lòng, toàn dân đánh giặc”, tạo ra những "Tấm lưới sắt”, "Bức thành đồng” đánh giặc bảo vệ Tổ quốc. Xây dựng "Thế trận lòng dân” là nội dung cơ bản nhằm hướng vào đáp ứng yêu cầu trên và cũng chỉ trên cơ sở xây dựng "Thế trận lòng dân” vững mạnh mới có điều kiện và khả năng làm thất bại âm mưu "Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch, mới nâng cao khả năng tự bảo vệ của mỗi người, của từng tổ chức, cơ quan, đơn vị. Ðó là sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân, là bí quyết chiến thắng của nhân dân ta. Để làm được điều đó phải tăng cường giáo dục quốc phòng - an ninh.

Quân khu 1 nằm ở phía Đông Bắc của Tổ quốc có vị trí chiến lược quan trọng về quốc phòng - an ninh trong thế trận phòng thủ chung của cả nước. Địa bàn rộng (diện tích 28.020 km2), địa hình rừng núi là chủ yếu (90,2%), giao thông đi lại khó khăn; có 555,6 km đường biên giới với 1.100 cột mốc; dân số hơn 5 triệu người, gồm 25 dân tộc cùng chung sống, các dân tộc ít người chiếm gần 35%; dân cư phân bố không đều, mật độ trung bình 190 người/km2; trình độ dân trí không đồng đều; đời sống của nhân dân vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó các thế lực thù địch thường xuyên tăng cường chống phá ta bằng chiến lược "Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ với những âm mưu, thủ đoạn ngày càng tinh vi, xảo quyệt: tập trung kích động gây rối, lợi dụng dân chủ, nhân quyền để chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân. Mặt khác, do tác động suy thoái kinh tế toàn cầu; tình hình thời tiết, khí hậu biến đổi khó lường; thiên tai, dịch bệnh phát sinh; đời sống, việc làm của người lao động còn gặp nhiều khó khăn; những vấn đề về quy hoạch xây dựng, an sinh xã hội còn nhiều phức tạp, nhất là việc giải phóng mặt bằng... dễ làm nảy sinh phức tạp về an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

Từ đó, đòi hỏi mọi đảng viên, cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị và mọi công dân trên địa bàn Quân khu phải có nhận thức đúng đắn về âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch chống phá cách mạng nước ta; thấu suốt quan điểm của Đảng về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc, về xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với xây dựng nền an ninh nhân dân, về tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc, về phòng, chống chiến lược "Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch... Do vậy, giáo dục, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh, xây dựng "thế trận lòng dân” là vấn đề cấp bách trước mắt đồng thời là vấn đề chiến lược cơ bản lâu dài của cách mạng Việt Nam và là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác quân sự, quốc phòng của Quân khu.

Nhận thức đúng vai trò công tác giáo dục quốc phòng - an ninh xây dựng "thế trận lòng dân” nên ngay sau khi có Chỉ thị số 62-CT/TW ngày 12/02/2001 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác giáo dục quốc phòng toàn dân trước tình hình mới, Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị (khoá X) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục quốc phòng, an ninh trong tình hình mới: Nghị định số 15/2001/NĐ-CP ngày 01/5/2001 của Chính phủ về giáo dục quốc phòng, Nghị định số 116/2007/NĐ-CP ngày 10/7/2007 của Chính phủ về giáo dục quốc phòng - an ninh và các văn bản hướng dẫn thực hiện của các bộ, ban, ngành Trung ương; Đảng uỷ, Bộ Tư lệnh Quân khu đã tổ chức 4 hội nghị với 864 lượt cán bộ tham gia; cấp uỷ Đảng, chính quyền các địa phương đã tổ chức nhiều hội nghị với hàng trăm nghìn lượt cán bộ, đảng viên tham gia để học tập, quán triệt các văn bản nói trên; đồng thời cụ thể hoá thành chủ trương, biện pháp, ban hành các chỉ thị, nghị quyết lãnh đạo, chỉ đạo nhiệm vụ giáo dục quốc phòng - an ninh hàng năm và từng thời kỳ, đề ra chương trình hành động, kế hoạch triển khai thực hiện nghiêm túc các văn bản của trên về nhiệm vụ giáo dục quốc phòng - an ninh. Hệ thống các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ, chính quyền và kế hoạch công tác của hội đồng giáo dục quốc phòng - an ninh các cấp được xây dựng đầy đủ, sát thực tiễn, có tính khả thi cao, được triển khai đồng bộ đến các địa phương, cơ sở.

Thực hiện các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Hội đồng giáo dục quốc phòng các cấp, cuối năm 2003 Hội đồng giáo dục quốc phòng Quân khu, ở 6 tỉnh và 59 huyện, thành, thị của Quân khu đã được thành lập; đến đầu năm 2008 Hội đồng giáo dục quốc phòng - an ninh từ cấp Quân khu đến cấp xã đã được thành lập lại. Trong những năm 2003 - 2010 Hội đồng giáo dục quốc phòng và từ 2008 là Hội đồng giáo dục quốc phòng - an ninh các cấp luôn được củng cố, kiện toàn, phát huy được chức năng tham mưu, tư vấn cho cấp uỷ, chính quyền cùng cấp chỉ đạo thực hiện công tác giáo dục quốc phòng - an ninh đạt hiệu quả.

Trong 10 năm (2001-2010), công tác giáo dục quốc phòng - an ninh luôn được Đảng uỷ, Bộ Tư lệnh Quân khu, cấp uỷ, chính quyền các địa phương quan tâm và xác định đây là nhiệm vụ chính trị cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện. Hàng năm Hội đồng giáo dục quốc phòng - an ninh Quân khu đều có công văn chỉ đạo Hội đồng giáo dục quốc phòng - an ninh các địa phương tiến hành khảo sát nắm chắc số lượng và phân loại các đối tượng trong diện bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh; Tư lệnh Quân khu ra chỉ thị về việc bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh cho các đối tượng trên địa bàn và giao chỉ tiêu cho trường quân sự/Quân khu và các đơn vị thuộc quyền; phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể tổ chức bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh (từ đối tượng 2 đến đối tượng 5), chức sắc, nhà tu hành và chức việc các tôn giáo, cán bộ công đoàn, đoàn viên ưu tú, giáo viên tiểu học, giáo viên mầm non trên địa bàn với tinh thần "tích cực, khẩn trương, chất lượng”, bảo đảm đúng,  đủ nội dung chương trình, thời gian cho từng đối tượng; quá trình tổ chức bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh là quá trình từng bước hoàn chỉnh cơ sở vật chất, trang thiết bị học tập, sinh hoạt tại trường Quân sự/Quân khu và trường Quân sự các địa phương, trường Chính trị tỉnh, Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện, thành, thị. Quân khu và các địa phương đã trú trọng cử cán bộ quản lý, giáo viên giảng dạy bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh tham gia tập huấn tại các lớp do Bộ tổ chức và tích cực tổ chức tập huấn tại cơ sở nhằm không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả môn học; nhìn chung đội ngũ giáo viên đã đảm nhiệm tốt việc giảng dạy theo kế hoạch được phân công, góp phần quan trọng bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh cho 295.134/317.657 cán bộ chủ chốt các cấp, các ngành trên địa bàn Quân khu từ năm 2001 đến nay, đạt 92,9 %, trong đó: Đối tượng 1 đạt 87.7% (do Bộ tổ chức); Đối tượng 2 đạt 97,6%; Đối tượng 3 đạt 90,5%; Đối tượng 4 đạt 88,2%; Đối tượng 5 đạt 94,4%. Ngoài ra Quân khu còn tiến hành bồi dưỡng cho 388 đồng chí cán bộ (đối tượng 2) thuộc các bộ, ban, ngành Trung ương; 1.063 vị chức sắc, nhà tu hành và chức việc các tôn giáo và 1.640 cán bộ công đoàn, đoàn viên ưu tú, giáo viên mầm non, giáo viên tiểu học, giáo viên trung học trên địa bàn.

Qua kiểm tra, khảo sát, các đối tượng được bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh đều nắm được những vấn đề cơ bản về quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng - an ninh, về âm mưu, thủ đoạn "Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam, đặc biệt là nội dung cơ bản của chiến lược bảo vệ Tổ quốc mà Nghị quyết Trung ương 8 (khoá IX) đã xác định. Ý thức, trách nhiệm của cán bộ các cấp về công tác lãnh đạo, quản lý quốc phòng ở địa phương, các cấp, các ngành được nâng cao hơn, vận dụng tốt kiến thức đã học vào hoạt động thực tiễn theo cương vị chức trách được giao, nhất là gắn chặt giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng- an ninh.


Công tác giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh, sinh viên luôn được tổ chức Đảng và chính quyền các cấp, các ngành, các nhà trường quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và coi đây là môn học chính khoá có vị trí quan trọng, là nội dung giáo dục, rèn luyện hình thành nhân cách, góp phần nâng cao ý thức quốc phòng, bồi dưỡng nhân tài phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Trong 10 năm qua, thực hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh, sinh viên, các địa phương, nhà trường đã quan tâm tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ quản lý và giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh nhằm thống nhất về phương pháp tổ chức; đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh luôn được bổ sung, tăng cường cả về số lượng và chất lượng. Riêng Trung tâm giáo dục quốc phòng Thái Nguyên đã hoàn thành 09 khoá đào tạo ngắn giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh và hiện nay đang tiếp tục đào tạo 02 khoá. Đến nay, tổng số giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh hiện có của các tỉnh trên địa bàn Quân khu là 1.476 đồng chí (Riêng sĩ quan biệt phái: tại Trung tâm giáo dục quốc phòng Đại học Thái Nguyên 29 đ/c, Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Cao Bằng 01 đ/c). Nhiều tỉnh hàng năm đã tiến hành tổ chức hội thao, hội thi giáo viên dạy giỏi, học sinh giỏi môn học giáo dục quốc phòng - an ninh. Năm học 2008-2009 và 2009-2010, sở Giáo dục & Đào tạo các tỉnh đã chỉ đạo các trường trung học phổ thông tổ chức học theo phân phối chương trình cho học sinh; đến nay trên địa bàn Quân khu có 147 trường học theo phân phối chương trình đạt 76,2%, 46 trường học theo phương pháp kết hợp phân phối chương trình với học tập trung chiếm 23,8%. Kết quả, từ năm 2001 đến 2010 đã giáo dục quốc phòng - an ninh cho 1.867.481 lượt học sinh, sinh viên.

Đối với các trường trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề, cao đẳng và đại học, việc tổ chức học giáo dục quốc phòng - an ninh được thực hiện khá nền nếp, đúng, đủ nội dung chương trình quy định. Kết quả từ năm 2001 đến nay, đã có 162.392 lượt sinh viên các trường trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề và 300.580 lượt sinh viên các trường cao đẳng, đại học trên địa bàn được học tập môn học giáo dục quốc phòng - an ninh.

Thông qua giáo dục quốc phòng - an ninh đã góp phần trang bị cho học sinh, sinh viên một số nội dung cơ bản về đường lối quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân của Đảng về chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc, về xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, mối quan hệ giữa xây dựng kinh tế gắn với củng cố quốc phòng - an ninh. Học sinh, sinh viên tốt nghiệp ra trường đã có những hiểu biết nhất định về quốc phòng - an ninh và có khả năng tham gia lực lượng dân quân tự vệ, bảo vệ cơ quan, xí nghiệp ở địa phương, tăng cường khu vực phòng thủ, phòng chống âm mưu "Diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam; hàng năm trên địa bàn Quân khu đều có trên 3000 học sinh đăng ký thi vào các trường trong Quân đội và Công an.

Các trường chính trị tỉnh, các trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện,  thành, thị đã thực hiện nghiêm túc các văn bản của Đảng, Chính phủ, của Học viện Chính trị- Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh về nội dung môn học giáo dục quốc phòng - an ninh cho các đối tượng cán bộ về trường học tập; môn học được xác định là nội dung chính khoá theo học phần, học trình, áp dụng với từng bậc học và được thực hiện nền nếp. Từ năm 2001 đến 2010 đã có 76.475 học viên thuộc các hệ trung cấp lý luận chính trị, cao cấp lý luận chính trị, đào tạo tại chức được học giáo dục quốc phòng - an ninh, đạt 100%. Thông qua học tập, nhận thức về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, về âm mưu, thủ đoạn của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đối với cách mạng nước ta, việc xác định vai trò, trách nhiệm của người học không ngừng được nâng cao.

Công tác giáo dục quốc phòng - an ninh toàn dân trên địa bàn được quán triệt, triển khai, thực hiện tích cực. Cơ quan quân sự, công an, tuyên giáo, báo, đài phát thanh và truyền hình địa phương đã bám sát nhiệm vụ chính trị của đơn vị, địa phương và các sự kiện trọng đại của đất nước để tuyên truyền, giáo dục. Nội dung tập trung tuyên truyền, giáo dục đường lối, quan điểm của Đảng, về xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với nền an ninh nhân dân, về âm mưu, thủ đoạn "Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch chống phá cách mạng nước ta; trách nhiệm và nghĩa vụ của công dân đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Từ năm 2001 đến nay các địa phương đã xây dựng được 1.072 chuyên mục trên truyền hình, 1.284 chuyên mục trên đài phát thanh và 3.788 chuyên trang trên báo. Ngoài ra hàng năm Bảo tàng Quân khu đã tổ chức đón trên 5.000 lượt người đến tham quan học tập truyền thống; Đoàn Nghệ thuật và các Đội chiếu phim Quân khu phục vụ trên 100 nghìn lượt bộ đội và nhân dân trên địa bàn; Báo Quân khu mỗi năm cho ra 34 số với số lượng trên 100 nghìn tờ/năm tuyên truyền về hoạt động của lực lượng vũ trang Quân khu. Những năm qua, Cục Chính trị/Quân khu đã tổ chức nhiều hội nghị phối hợp với cơ quan báo, đài của các địa phương trên địa bàn trong thực hiện công tác giáo dục quốc phòng - an ninh, hiện nay các tỉnh đều có 1 đến 2 kỳ/tháng đăng tải về công tác giáo dục quốc phòng - an ninh. Trong 10 năm qua, Quân khu cũng đã cử các tổ, đội công tác tăng cường cho cơ sở; đưa cán bộ, chiến sĩ đi làm công tác dân vận ở các xã vùng sâu, vùng xa; chỉ đạo 2 đoàn kinh tế - quốc phòng 338 và 799 thực hiện tốt các dự án kinh tế, quốc phòng, nhằm tạo ra các điểm sáng về văn hoá- xã hội, góp phần phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng - an ninh trên các địa bàn trọng điểm.

Thông qua công tác tuyên truyền giáo dục và các hoạt động vận động quần chúng đã giúp cho các tầng lớp nhân dân nhất là thế hệ trẻ hiểu đầy đủ và sâu sắc hơn về truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc, góp phần củng cố niềm tin, củng cố "thế trận lòng dân”, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đề cao trách nhiệm của công dân và lực lượng vũ trang Quân khu đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; tạo ra nguồn lực để giúp các địa phương, đơn vị tích cực, chủ động  triển khai thực hiện và hoàn thành nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội gắn với củng cố quốc phòng - an ninh trên địa bàn.

 Tóm lại, kết quả công tác giáo dục quốc phòng - an ninh 10 năm qua đã góp phần quan trọng nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên và toàn dân đối với nhiệm vụ quốc phòng - an ninh, xây dựng "thế trận lòng dân” vững chắc góp phần thiết thực giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ chủ quyền quốc gia trên địa bàn Quân khu đảm nhiệm.

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, Hà Nội, 2006, tr.